ಕಷ್ಟಪಟ್ಟು ದುಡಿದ ಹಣಕ್ಕೆ 100% ಸುರಕ್ಷತೆಯೂ ಇರಬೇಕು, ಜೊತೆಗೆ ಬ್ಯಾಂಕಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಲಾಭ ಸಿಗಬೇಕು ಎಂದರೆ ನಾವೆಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಬೇಕು? ಅದಕ್ಕೆ ಸದ್ಯಕ್ಕಿರುವ ಏಕೈಕ ಬೆಸ್ಟ್ ಆಪ್ಷನ್ — ಪೋಸ್ಟ್ ಆಫೀಸ್ ಉಳಿತಾಯ ಯೋಜನೆಗಳು (Post Office Small Savings Schemes).
2026ರ ಹೊಸ ಅಪ್ಡೇಟ್ ಪ್ರಕಾರ, ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವು ಪೋಸ್ಟ್ ಆಫೀಸ್ ಯೋಜನೆಗಳ ಬಡ್ಡಿ ದರಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಕಡಿತ ಮಾಡದೆ ಹಳೆಯ ದರಗಳನ್ನೇ ಮುಂದುವರಿಸಿದೆ. ಹಾಗಾದರೆ ಪ್ರಸ್ತುತ ಯಾವ ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ಹಣ ಹಾಕಿದರೆ ಎಷ್ಟು ಲಾಭ ಸಿಗುತ್ತದೆ? ತೆರಿಗೆ ಹೇಗೆ ಉಳಿಸಬಹುದು? ಇದರ ಸಂಪೂರ್ಣ ಜಾತಕ ಇಲ್ಲಿದೆ.
ಪೋಸ್ಟ್ ಆಫೀಸ್ ಯೋಜನೆಗಳ ಸ್ಪೆಷಾಲಿಟಿ ಏನು?
ನಾವು ಖಾಸಗಿ ಅಥವಾ ಸರ್ಕಾರಿ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳಲ್ಲಿ ಇಡುವ ಠೇವಣಿಗೆ ಕೇವಲ 5 ಲಕ್ಷ ರೂಪಾಯಿ ವರೆಗೆ ಮಾತ್ರ ಇನ್ಶೂರೆನ್ಸ್ ಇರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಪೋಸ್ಟ್ ಆಫೀಸ್ ಹಾಗಲ್ಲ. ಇಲ್ಲಿ ನೀವು ಇಡುವ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ರೂಪಾಯಿಗೂ ನೇರವಾಗಿ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವೇ ಗ್ಯಾರಂಟಿ (Sovereign Guarantee) ನೀಡುತ್ತದೆ. ಅಂದರೆ ನಿಮ್ಮ ಅಸಲು ಮತ್ತು ಬಡ್ಡಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಕಾಲದಲ್ಲೂ ಧಕ್ಕೆ ಬರುವುದಿಲ್ಲ.
ಪ್ರಸ್ತುತ ಪೋಸ್ಟ್ ಆಫೀಸ್ನಲ್ಲಿ 9 ವಿಭಿನ್ನ ಯೋಜನೆಗಳಿದ್ದು, ಅವುಗಳನ್ನು ಮೂರು ವಿಭಾಗಗಳಾಗಿ ನೋಡಬಹುದು.
1. ದಿನನಿತ್ಯದ ಉಳಿತಾಯಕ್ಕೆ ಸುಲಭ ದಾರಿ
ಪೋಸ್ಟ್ ಆಫೀಸ್ ಉಳಿತಾಯ ಖಾತೆ (Savings Account)
ನಾವೆಲ್ಲರೂ ಬ್ಯಾಂಕಿನಲ್ಲಿ ಸೇವಿಂಗ್ಸ್ ಅಕೌಂಟ್ ಇಟ್ಟಿರುತ್ತೇವೆ ಅಲ್ವಾ? ಅದೇ ರೀತಿ ಪೋಸ್ಟ್ ಆಫೀಸ್ನಲ್ಲೂ ಖಾತೆ ತೆರೆಯಬಹುದು. ಪ್ರಸ್ತುತ ಎಸ್ಬಿಐ ಅಥವಾ ಎಚ್ಡಿಎಫ್ಸಿ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು ಉಳಿತಾಯ ಖಾತೆಗೆ 2.5% ಇಂದ 3% ಬಡ್ಡಿ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಪೋಸ್ಟ್ ಆಫೀಸ್ ಬರೋಬ್ಬರಿ 4.0% ಬಡ್ಡಿ ನೀಡುತ್ತಿದೆ. ಕೇವಲ 500 ರೂಪಾಯಿ ಕೊಟ್ಟು ಈ ಖಾತೆ ತೆರೆಯಬಹುದು. ಇಲ್ಲಿ ಸಿಗುವ ಬಡ್ಡಿಗೆ ವರ್ಷಕ್ಕೆ 10,000 ರೂಪಾಯಿ ವರೆಗೆ ಯಾವುದೇ ತೆರಿಗೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲ.
ಆವರ್ತಕ ಠೇವಣಿ ಅಥವಾ ಆರ್ಡಿ (Recurring Deposit)
ಪ್ರತಿ ತಿಂಗಳು ಸಣ್ಣ ಸಣ್ಣ ಮೊತ್ತವನ್ನು ಉಳಿತಾಯ ಮಾಡಲು ಸಂಬಳ ಪಡೆಯುವವರಿಗೆ ಇದು ಬೆಸ್ಟ್. ತಿಂಗಳಿಗೆ ಕೇವಲ 100 ರೂಪಾಯಿಯಿಂದಲೂ ನೀವು ಆರ್ಡಿ ಆರಂಭಿಸಬಹುದು. ಇದರ ಅವಧಿ 5 ವರ್ಷಗಳು. ಸದ್ಯಕ್ಕೆ ಇದಕ್ಕೆ 6.7% ಬಡ್ಡಿ ಸಿಗುತ್ತಿದೆ. ಪ್ರತಿ ತಿಂಗಳು ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಮೊತ್ತವನ್ನು ಸೈಡ್ಗೆ ಇಡುತ್ತಾ ಬಂದರೆ, 5 ವರ್ಷದ ನಂತರ ದೊಡ್ಡ ಮೊತ್ತ ಕೈಸೇರುತ್ತದೆ.
2. ಒಟ್ಟಿಗೆ ಹಣ ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡಿ ಸ್ಥಿರ ಆದಾಯ ಪಡೆಯುವ ಸ್ಕೀಮ್ಗಳು
ಪೋಸ್ಟ್ ಆಫೀಸ್ ಟೈಮ್ ಡಿಪಾಸಿಟ್ (Time Deposit – TD)
ಇದು ಬ್ಯಾಂಕ್ ಎಫ್ಡಿ (FD) ಇದ್ದ ಹಾಗೆ. ನೀವು 1, 2, 3 ಅಥವಾ 5 ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಗೆ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಹಣ ಇಡಬಹುದು. ಅವಧಿಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಬಡ್ಡಿ ದರಗಳು 6.9% ಇಂದ 7.5% ವರೆಗೆ ಇವೆ. ಆದರೆ, ನೀವು 5 ವರ್ಷದ ಟೈಮ್ ಡಿಪಾಸಿಟ್ ಆರಿಸಿಕೊಂಡರೆ ನಿಮಗೆ 7.5% ಬಡ್ಡಿ ಸಿಗುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಆದಾಯ ತೆರಿಗೆ ಕಾಯ್ದೆ ಸೆಕ್ಷನ್ 80C ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಟ್ಯಾಕ್ಸ್ ವಿನಾಯಿತಿಯೂ ಸಿಗುತ್ತದೆ.
ಮಾಸಿಕ ಆದಾಯ ಯೋಜನೆ (Monthly Income Scheme – MIS)
ನನ್ನ ಹತ್ತಿರ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಮೊತ್ತವಿದೆ, ಅದನ್ನು ಎಲ್ಲಾದರೂ ಇಟ್ಟು ಪ್ರತಿ ತಿಂಗಳು ಪೆನ್ಷನ್ ತರಹ ಬಡ್ಡಿ ಬರಬೇಕು ಎನ್ನುವವರಿಗೆ ಇದು ಸೂಕ್ತ. ಈ ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಖಾತೆಗೆ ಗರಿಷ್ಠ 9 ಲಕ್ಷ ಮತ್ತು ಜಂಟಿ ಖಾತೆಗೆ (Joint Account) ಗರಿಷ್ಠ 15 ಲಕ್ಷ ರೂ. ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡಬಹುದು. ಪ್ರಸ್ತುತ 7.4% ಬಡ್ಡಿ ದರವಿದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಗಂಡ-ಹೆಂಡತಿ ಸೇರಿ 15 ಲಕ್ಷ ರೂಪಾಯಿ ಇಟ್ಟರೆ, ಮುಂದಿನ 5 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಪ್ರತಿ ತಿಂಗಳು ಸುಮಾರು 9,250 ರೂಪಾಯಿ ನೇರವಾಗಿ ನಿಮ್ಮ ಖಾತೆಗೆ ಬಂದು ಬೀಳುತ್ತದೆ!
ಕಿಸಾನ್ ವಿಕಾಸ್ ಪತ್ರ (KVP)
ಯಾವುದೇ ರಿಸ್ಕ್ ಇಲ್ಲದೆ ನನ್ನ ಹಣ ಡಬಲ್ ಆಗಬೇಕು ಅನ್ನೋದು ನಿಮ್ಮ ಆಸೆಯಾಗಿದ್ದರೆ ಕಿಸಾನ್ ವಿಕಾಸ್ ಪತ್ರವನ್ನು ಕಣ್ಣು ಮುಚ್ಚಿ ನಂಬಬಹುದು. ಪ್ರಸ್ತುತ 7.5% ಬಡ್ಡಿ ದರದ ಪ್ರಕಾರ, ನೀವು ಇಟ್ಟ ಹಣ ನಿಖರವಾಗಿ 115 ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ (ಅಂದರೆ 9 ವರ್ಷ 7 ತಿಂಗಳು) ಡಬಲ್ ಆಗುತ್ತದೆ. ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಕಿಸಾನ್ ಎಂದಿದ್ದರೂ, ದೇಶದ ಯಾವುದೇ ಸಾಮಾನ್ಯ ನಾಗರಿಕರು ಇದರಲ್ಲಿ ಹಣ ಹೂಡಬಹುದು.
Read more
3. ದೀರ್ಘಾವಧಿ ಹೂಡಿಕೆ ಮತ್ತು ಬಂಪರ್ ತೆರಿಗೆ ವಿನಾಯಿತಿ
ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಭವಿಷ್ಯ ನಿಧಿ (PPF)
ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ದೀರ್ಘಾವಧಿ ಹೂಡಿಕೆ ಯೋಜನೆ ಎಂದರೆ ಅದು ಪಿಪಿಎಫ್. ಇದರ ಅವಧಿ 15 ವರ್ಷಗಳು. ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಕನಿಷ್ಠ 500 ರೂ. ಇಂದ ಗರಿಷ್ಠ 1.5 ಲಕ್ಷ ರೂ. ವರೆಗೆ ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡಬಹುದು. ಪ್ರಸ್ತುತ ಇದಕ್ಕೆ 7.1% ಬಡ್ಡಿ ಸಿಗುತ್ತಿದೆ. ಇದರ ದೊಡ್ಡ ಪ್ಲಸ್ ಪಾಯಿಂಟ್ ಎಂದರೆ EEE (Exempt-Exempt-Exempt) ಸೌಲಭ್ಯ. ಅಂದರೆ, ನೀವು ಹೂಡುವ ಅಸಲು, ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಬರುವ ಬಡ್ಡಿ ಮತ್ತು 15 ವರ್ಷದ ನಂತರ ಸಿಗುವ ಮೆಚ್ಯೂರಿಟಿ ಮೊತ್ತ — ಮೂರಕ್ಕೂ ಒಂದು ರೂಪಾಯಿ ಕೂಡ ಟ್ಯಾಕ್ಸ್ ಕಟ್ಟಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ!
ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉಳಿತಾಯ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರ (NSC)
ಇದು 5 ವರ್ಷಗಳ ಲಾಕ್-ಇನ್ ಅವಧಿ ಹೊಂದಿರುವ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸರ್ಕಾರಿ ಬಾಂಡ್. ಸದ್ಯಕ್ಕೆ ಇದಕ್ಕೆ 7.7% ನಷ್ಟು ಭರ್ಜರಿ ಬಡ್ಡಿ ಸಿಗುತ್ತಿದೆ. ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗದ ಉದ್ಯೋಗಿಗಳಿಗೆ ತೆರಿಗೆ ಉಳಿಸಲು ಮತ್ತು 5 ವರ್ಷದ ನಂತರ ಮಗಳ ಓದಿಗೆ ಅಥವಾ ಮದುವೆಗೆ ಹಣ ಕ್ರೋಢೀಕರಿಸಲು ಇದು ಸೂಕ್ತ ಆಯ್ಕೆ.
ಸುಕನ್ಯಾ ಸಮೃದ್ಧಿ ಯೋಜನೆ (SSY)
ನಿಮ್ಮ ಮನೆಯಲ್ಲಿ 10 ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ವಯಸ್ಸಿನ ಹೆಣ್ಣು ಮಗುವಿದ್ದರೆ, ನೀವು ಇಂದೇ ಮಾಡಿಸಬೇಕಾದ ಮೊದಲ ಕೆಲಸ ಸುಕನ್ಯಾ ಸಮೃದ್ಧಿ ಖಾತೆ ತೆರೆಯುವುದು. ಪೋಸ್ಟ್ ಆಫೀಸ್ನಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಧಿಕ ಬಡ್ಡಿ ಕೊಡುವುದು ಈ ಯೋಜನೆಗೆ — ಬರೋಬ್ಬರಿ 8.2% ಬಡ್ಡಿ! ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಗರಿಷ್ಠ 1.5 ಲಕ್ಷದವರೆಗೆ ಹಣ ಕಟ್ಟಬಹುದು. ಮಗುವಿಗೆ 21 ವರ್ಷ ತುಂಬಿದಾಗ ಖಾತೆ ಮೆಚೂರ್ ಆಗುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ನೀವು ಕೇವಲ 14-15 ವರ್ಷ ಹಣ ಕಟ್ಟಿದರೆ ಸಾಕು. ಮಗಳ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಮದುವೆಯ ಖರ್ಚಿಗೆ ಇದು ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿವರೆಗೂ ಫಂಡ್ ಒದಗಿಸಬಲ್ಲದು.
ಹಿರಿಯ ನಾಗರಿಕರ ಉಳಿತಾಯ ಯೋಜನೆ (SCSS)
60 ವರ್ಷ ಮೇಲ್ಪಟ್ಟ ನಿವೃತ್ತರಿಗಾಗಿ ಇರುವ ವಿಶೇಷ ಯೋಜನೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ಅಪ್ಡೇಟ್ ಪ್ರಕಾರ ಇಲ್ಲಿ ಗರಿಷ್ಠ 30 ಲಕ್ಷ ರೂಪಾಯಿವರೆಗೆ ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡಬಹುದು. ಬಡ್ಡಿ ದರ 8.2% ಇದೆ. ಪ್ರತಿ ಮೂರು ತಿಂಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಬಡ್ಡಿಯನ್ನು ನಿಮ್ಮ ಖಾತೆಗೆ ಜಮಾ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದರಿಂದ ನಿವೃತ್ತಿಯ ನಂತರದ ಜೀವನಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ಆರ್ಥಿಕ ತೊಂದರೆ ಬರುವುದಿಲ್ಲ.
ಪೋಸ್ಟ್ ಆಫೀಸ್ ಯೋಜನೆಗಳ ಕ್ವಿಕ್ ಟೇಬಲ್ (2026)
| ಯೋಜನೆ ಹೆಸರು | ಬಡ್ಡಿ ದರ (2026) | ಕನಿಷ್ಠ ಹೂಡಿಕೆ | ಅವಧಿ | ಟ್ಯಾಕ್ಸ್ ಫ್ರೀ (80C)? |
| ಉಳಿತಾಯ ಖಾತೆ | 4.0% | ₹500 | — | ಇಲ್ಲ |
| ಆರ್ಡಿ (RD) | 6.7% | ₹100/ತಿಂಗಳು | 5 ವರ್ಷ | ಇಲ್ಲ |
| ಟೈಮ್ ಡಿಪಾಸಿಟ್ (5 ವರ್ಷ) | 7.5% | ₹1,000 | 5 ವರ್ಷ | ಹೌದು |
| ಮಾಸಿಕ ಆದಾಯ (MIS) | 7.4% | ₹1,000 | 5 ವರ್ಷ | ಇಲ್ಲ |
| NSC | 7.7% | ₹1,000 | 5 ವರ್ಷ | ಹೌದು |
| ಕಿಸಾನ್ ವಿಕಾಸ್ ಪತ್ರ | 7.5% | ₹1,000 | 115 ತಿಂಗಳು | ಇಲ್ಲ |
| PPF ಖಾತೆ | 7.1% | ₹500/ವರ್ಷ | 15 ವರ್ಷ | ಹೌದು (EEE) |
| ಸುಕನ್ಯಾ ಸಮೃದ್ಧಿ (SSY) | 8.2% | ₹250/ವರ್ಷ | 21 ವರ್ಷ | ಹೌದು (EEE) |
| ಹಿರಿಯ ನಾಗರಿಕರ ಯೋಜನೆ | 8.2% | ₹1,000 | 5 ವರ್ಷ | ಹೌದು |
ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡುವ ಮುನ್ನ ಈ ಒಂದು ರಹಸ್ಯ ನೆನಪಿರಲಿ!
ಪೋಸ್ಟ್ ಆಫೀಸ್ ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಡ್ಡಿ ದರ ಲಾಕ್-ಇನ್ (Rate Lock-in) ಎಂಬ ನಿಯಮವಿದೆ. ಅಂದರೆ TD, MIS, NSC ಮತ್ತು KVP ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ ನೀವು ಖಾತೆ ತೆರೆಯುವ ದಿನ ಯಾವ ಬಡ್ಡಿ ಇರುತ್ತದೆಯೋ, ಇಡೀ 5 ಅಥವಾ 9 ವರ್ಷ ಮುಗಿಯುವವರೆಗೂ ಅದೇ ಬಡ್ಡಿ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರ ದರ ಇಳಿಸಿದರೂ ನಿಮಗೆ ನಷ್ಟವಿಲ್ಲ. ಆದರೆ PPF ಮತ್ತು ಸುಕನ್ಯಾ ಸಮೃದ್ಧಿ ಯೋಜನೆಗಳ ದರಗಳು ಸರ್ಕಾರ ಪ್ರತಿ ಮೂರು ತಿಂಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಬದಲಾಯಿಸಿದಂತೆ ಬದಲಾಗುತ್ತಾ ಹೋಗುತ್ತವೆ.
2026ರಲ್ಲಿ ನೀವು ರಿಸ್ಕ್ ಇಲ್ಲದೆ, ನೆಮ್ಮದಿಯಿಂದ ನಿಮ್ಮ ಹಣ ಬೆಳೆಯಬೇಕು ಎಂದು ಬಯಸಿದರೆ ಪೋಸ್ಟ್ ಆಫೀಸ್ ಉಳಿತಾಯ ಯೋಜನೆಗಳಿಗಿಂತ ಉತ್ತಮ ಆಯ್ಕೆ ಮಗದೊಂದಿಲ್ಲ. ನಿಮ್ಮ ಶಾರ್ಟ್ ಟರ್ಮ್ ಮತ್ತು ಲಾಂಗ್ ಟರ್ಮ್ ಗುರಿಗಳಿಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಇಂದೇ ನಿಮ್ಮ ಹತ್ತಿರದ ಪೋಸ್ಟ್ ಆಫೀಸ್ಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿ ಹೂಡಿಕೆ ಆರಂಭಿಸಿ. ನಿಮ್ಮ ಹಣ, ನಿಮ್ಮ ಭವಿಷ್ಯ, ನಿಮ್ಮ ಕೈಯಲ್ಲೇ ಇದೆ!
ಗಮನಿಸಿ (Disclaimer): ಈ ಬ್ಲಾಗ್ನಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಗಿರುವ ಮಾಹಿತಿ ಕೇವಲ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯ ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸುವ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಮಾತ್ರವಾಗಿದೆ. ಪೋಸ್ಟ್ ಆಫೀಸ್ ಉಳಿತಾಯ ಯೋಜನೆಗಳ ಬಡ್ಡಿ ದರಗಳು ಮತ್ತು ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವು ನಿಯತಕಾಲಿಕವಾಗಿ (ಪ್ರತಿ ತ್ರೈಮಾಸಿಕದಲ್ಲಿ) ಪರಿಷ್ಕರಿಸುತ್ತದೆ. ನಾವು ಲೇಟೆಸ್ಟ್ 2026ರ ಅಧಿಕೃತ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ನೀಡಲು ಗರಿಷ್ಠ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡಿದ್ದರೂ, ಯಾವುದೇ ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡುವ ಮುನ್ನ ನಿಮ್ಮ ಹತ್ತಿರದ ಅಂಚೆ ಕಚೇರಿ ಅಥವಾ ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್ಸೈಟ್ಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಪರಿಶೀಲಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ವಿನಂತಿಸುತ್ತೇವೆ. ಹಣಕಾಸಿನ ನಿರ್ಧಾರಗಳಿಗೆ ಲೇಖಕರು ಜವಾಬ್ದಾರರಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ.