ರಾಜೇಶ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪೋರ್ಟ್ಸ್ ಹಗರಣ: ₹25,000 ಕೋಟಿ ಧೂಳೀಪಟ ಮಾಡಿದ ‘ಚಿನ್ನದ ಜಾಲ’ದ ಕರಾಳ ಸತ್ಯ!

ಷೇರು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿ ವಹಿವಾಟು ನಡೆಸುವ ಕಂಪನಿಯೊಂದು ದಿಢೀರನೆ ತನಿಖಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಬಿದ್ದರೆ ಏನಾಗಬಹುದು? ಸಾಮಾನ್ಯ ಹೂಡಿಕೆದಾರರ ನಂಬಿಕೆಗೆ ಹೇಗೆ ದ್ರೋಹ ಬಗೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ “ರಾಜೇಶ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪೋರ್ಟ್ಸ್” (Rajesh Exports) ಜೀವಂತ ಉದಾಹರಣೆ. ₹28,000 ಕೋಟಿಯಿದ್ದ ಕಂಪನಿಯ ಮೌಲ್ಯ ಇಂದು ಕೇವಲ ₹3,000 ಕೋಟಿಗೆ ಕುಸಿದಿದೆ. ಈ ಹಗರಣದ ಆಳ-ಅಗಲ ಮತ್ತು ಇದರ ಹಿಂದಿರುವ ರಾಜಕೀಯ ಹಾಗೂ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ವೈಫಲ್ಯಗಳ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮಾಹಿತಿ ಇಲ್ಲಿದೆ.

ರಾಜೇಶ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪೋರ್ಟ್ಸ್ ₹25,000 ಕೋಟಿ ಧೂಳೀಪಟ

ಷೇರು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡುವ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಸಾಮಾನ್ಯ ಭಾರತೀಯನೂ ಬಯಸುವುದು ಒಂದೇ — ಸುರಕ್ಷತೆ ಮತ್ತು ಸ್ಥಿರವಾದ ಬೆಳವಣಿಗೆ. ಎಲ್ಐಸಿ (LIC) ಯಂತಹ ದೇಶದ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಸರ್ಕಾರಿ ಸಂಸ್ಥೆಯೇ ಒಂದು ಕಂಪನಿಯಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಮಟ್ಟದ ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡಿದೆ ಎಂದರೆ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಹೂಡಿಕೆದಾರರು ಕಣ್ಣು ಮುಚ್ಚಿ ಆ ಕಂಪನಿಯನ್ನು ನಂಬುತ್ತಾರೆ. ರಾಜೇಶ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪೋರ್ಟ್ಸ್ ವಿಷಯದಲ್ಲೂ ಆಗಿದ್ದು ಇದೇ. ಆದರೆ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಹೊರಬಂದಿರುವ ಸೆಬಿ (SEBI) ಯ ತನಿಖಾ ವರದಿಗಳು ಹೂಡಿಕೆದಾರರ ನಿದ್ದೆಗೆಡಿಸಿವೆ. ಕಾಗದದ ಮೇಲೆ ಸೃಷ್ಟಿಸಲಾದ ಭ್ರಮೆಗಳು ಹೇಗೆ ಕೋಟ್ಯಂತರ ರೂಪಾಯಿ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಕರಗಿಸಿಬಿಡುತ್ತವೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಈ ಚಿನ್ನದ ಕಂಪನಿಯ ಹಗರಣವೇ ಸಾಕ್ಷಿ.

ಹಗರಣ ನಡೆದಿದ್ದು ಹೇಗೆ? ಅಸಲಿ ಕಾರಣಗಳು

1. ಶೆಲ್ ಕಂಪನಿಗಳ ಮಾಯಾಜಾಲ (The Shell Company Architecture)

ರಾಜೇಶ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪೋರ್ಟ್ಸ್ ಕಂಪನಿಯು ತನ್ನ ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ತೋರಿಸಲು ಅತ್ಯಂತ ಚತುರವಾದ 4 ಹಂತಗಳ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ರಚನೆಯನ್ನು (4-Layer Structure) ಬಳಸಿಕೊಂಡಿತ್ತು. ಭಾರತದ ಮೂಲ ಕಂಪನಿಯಾದ ‘ರಾಜೇಶ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪೋರ್ಟ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ’, ಸಿಂಗಾಪುರದಲ್ಲಿ ‘ಆರ್ಇಎಲ್ ಸಿಂಗಾಪುರ’ (REL Singapore) ಎಂಬ ಕಂಪನಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಈ ಸಿಂಗಾಪುರ ಕಂಪನಿಯು ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್ ಮೂಲದ ‘ಗ್ಲೋಬಲ್ ಗೋಲ್ಡ್ ರಿಫೈನರೀಸ್ ಎಜಿ’ (GGR) ಎಂಬ ಕಂಪನಿಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಕೊನೆಯದಾಗಿ, ಈ ಜಿಜಿಆರ್ (GGR) ಕಂಪನಿಯು ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಚಿನ್ನದ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಘಟಕವಾದ ‘ವ್ಯಾಲ್ಕಂಬಿ’ (Valcambi SA) ಅನ್ನು ತನ್ನ ಸ್ವಾಧೀನದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿತ್ತು.

ಈ ಜಾಲದ ಅಸಲಿ ಆಟ ಶುರುವಾಗುವುದೇ ಮೂರನೇ ಹಂತದಲ್ಲಿ. ಕಂಪನಿಯು ತನ್ನ ಒಟ್ಟಾರೆ ಆದಾಯವನ್ನು (Revenue) ಮಧ್ಯಂತರ ಮಟ್ಟದ ಜಿಜಿಆರ್ (GGR) ಕಂಪನಿಯಲ್ಲಿ ಅತಿಯಾಗಿ ಉಬ್ಬಿಸಿ ತೋರಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಅತ್ಯಂತ ಆಘಾತಕಾರಿ ವಿಷಯವೆಂದರೆ, ಈ ಜಿಜಿಆರ್ ಕಂಪನಿಯ ಲೆಕ್ಕಪತ್ರಗಳನ್ನು ಯಾವುದೇ ಸ್ವತಂತ್ರ ಆಡಿಟರ್‌ಗಳು (Independent Audit) ಪರಿಶೀಲಿಸಿರಲಿಲ್ಲ! ಲಕ್ಷಾಂತರ ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಳ ವ್ಯವಹಾರ ಕೇವಲ ಕಾಗದದ ಮೇಲೆ ಇಲ್ಲಿಯೇ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುತ್ತಿತ್ತು.

2. ವ್ಯಾಲ್ಕಂಬಿ ಆದಾಯದ ಮಹಾ ವೈರುಧ್ಯ (The Smoking Gun)

ಕಂಪನಿಯ ವಾರ್ಷಿಕ ವರದಿಗಳನ್ನು ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ಗಮನಿಸಿದರೆ ದೊಡ್ಡದೊಂದು ಮೋಸ ಎದ್ದು ಕಾಣುತ್ತಿತ್ತು. ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್ ವರ್ಷ 2023 ರಲ್ಲಿ, ಇಡೀ ಜಗತ್ತಿನ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಚಿನ್ನದ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಘಟಕ ಎನ್ನಲಾದ ‘ವ್ಯಾಲ್ಕಂಬಿ’ ತೋರಿಸಿದ ಸ್ವತಂತ್ರ ಆದಾಯ ಕೇವಲ ₹542.68 ಕೋಟಿ! ಆದರೆ, ಅದರ ತಾಯಿ ಕಂಪನಿಯಾದ ಜಿಜಿಆರ್ (GGR) ವರದಿ ಮಾಡಿದ ಆದಾಯ ಬರೋಬ್ಬರಿ ₹2.92 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ! ಹಾಗೂ ಭಾರತದ ರಾಜೇಶ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪೋರ್ಟ್ಸ್ ತೋರಿಸಿದ ಒಟ್ಟು ಆದಾಯ ₹2.80 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ.

ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಶ್ನೆ: ಪ್ರಮುಖ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ನಡೆಸುವ ಘಟಕ (Valcambi) ಕೇವಲ ₹542 ಕೋಟಿ ಆದಾಯ ಗಳಿಸಿದರೆ, ಅದನ್ನೇ ನಂಬಿಕೊಂಡಿರುವ ಪೇರೆಂಟ್ ಕಂಪನಿಗಳು ಲಕ್ಷಾಂತರ ಕೋಟಿ ಆದಾಯ ಹೇಗೆ ತೋರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯ? ಸೆಬಿ ಈ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದಾಗ, “ವ್ಯಾಲ್ಕಂಬಿ ಕೇವಲ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಶುಲ್ಕವನ್ನು ಮಾತ್ರ ದಾಖಲಿಸುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಜಿಜಿಆರ್ ಒಟ್ಟು ಚಿನ್ನದ ವಹಿವಾಟಿನ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ದಾಖಲಿಸುತ್ತದೆ” ಎಂದು ಕಂಪನಿ ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಆದರೆ ಸೆಬಿ ಈ ವಾದವನ್ನು ಮೇಲ್ನೋಟಕ್ಕೆ ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದೆ.

25ನೇ ವಯಸ್ಸಿಗೆ 1 ಕೋಟಿ ಗಳಿಸುವುದು ಹೇಗೆ? ನನ್ನ ನೈಜ ಹೂಡಿಕೆ ಅನುಭವ!

3. ಸರ್ಕ್ಯುಲರ್ ಟ್ರೇಡಿಂಗ್ ಅಥವಾ ಸುತ್ತೋಲೆ ವಹಿವಾಟು

ಕಂಪನಿಯು ತನ್ನ ಆದಾಯವನ್ನು ಕೃತಕವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ‘ಅಫ್ಲುಯೆನ್ಸ್ ಶೇರ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಸ್ಟಾಕ್ಸ್‘ (Affluence Shares & Stocks) ಎಂಬ ಒಂದೇ ಒಂದು ಸಂಸ್ಥೆಯೊಂದಿಗೆ ಆರ್ಥಿಕ ವರ್ಷ 2022 ಮತ್ತು 2024 ರ ನಡುವೆ ₹11,487 ಕೋಟಿ ಮೌಲ್ಯದ ಮಾರಾಟವನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದೆ. ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಅದೇ ಸಂಸ್ಥೆಯಿಂದ ₹11,488 ಕೋಟಿ ಮೌಲ್ಯದ ಖರೀದಿಯನ್ನೂ ಮಾಡಿದೆ. ಅಂದರೆ ಒಂದೇ ಕೈಯಿಂದ ಕೊಟ್ಟು ಮತ್ತೊಂದು ಕೈಯಿಂದ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಆಟ. ಯಾವುದೇ ನೈಜ ಆರ್ಥಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆ ಇಲ್ಲದೆ, ಕೇವಲ ಕಂಪನಿಯ ವಹಿವಾಟಿನ ಗಾತ್ರವನ್ನು ದೊಡ್ಡದಾಗಿ ತೋರಿಸಲು ಮಾಡಿದ ಕೃತಕ ವ್ಯವಹಾರ ಇದಾಗಿದೆ.

4. ತನಿಖಾಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ತಡೆ ಮತ್ತು ಮಾಹಿತಿ ನಿರಾಕರಣೆ

ಸೆಬಿ ನೇಮಿಸಿದ ವಿಧಿವಿಜ್ಞಾನ ಆಡಿಟರ್ (Forensic Auditor – BDO India) ಕಂಪನಿಯ ಲೆಕ್ಕಪತ್ರಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಲು ಹೋದಾಗ ಅವರಿಗೆ ಕಂಪನಿಯ ಇಆರ್‌ಪಿ (ERP) ಸಿಸ್ಟಮ್ ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯ ಖಾತೆಗಳ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ನೋಡಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡಲಿಲ್ಲ. ₹7,000 ಕೋಟಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮೊತ್ತದ ವಹಿವಾಟುಗಳಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಸೂಕ್ತ ದಾಖಲೆಗಳೇ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಸ್ವಿಸ್ ದೇಶದ ದತ್ತಾಂಶ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಕಾಯ್ದೆಗಳ (Data Protection Laws) நெಪವೊಡ್ಡಿ ವಿದೇಶಿ ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಮುಚ್ಚಿಡಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಲಾಯಿತು. ಭಾರತೀಯ ನಿಯಂತ್ರಕರಿಂದ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಮುಚ್ಚಿಡಲು ವಿದೇಶಿ ಕಾನೂನುಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದನ್ನು ಸೆಬಿ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಖಂಡಿಸಿದೆ.

5. ಆದಾಯವನ್ನು ಉಬ್ಬಿಸಿ ತೋರಿಸಿದ್ದರ ಅಸಲಿ ಉದ್ದೇಶವೇನು?

ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇಂತಹ ವಂಚನೆಗಳ ಹಿಂದೆ ಹಣದ ಅಕ್ರಮ ವರ್ಗಾವಣೆ (Money Laundering) ಇರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಸೆಬಿ ತನ್ನ ಜೂನ್ 3 ರ ಮಧ್ಯಂತರ ಆದೇಶದಲ್ಲಿ ಈ ಬಗ್ಗೆ ಇನ್ನೂ ಯಾವುದೇ ಗಟ್ಟಿ ಪುರಾವೆಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿಲ್ಲ. ಹಾಗಾದರೆ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ದೇಶವೇನಿತ್ತು? ಉತ್ತರ ಸ್ಪಷ್ಟ: ಕಂಪನಿಯು ಸದಾ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿದೆ ಎಂಬ ಸುಳ್ಳು ಚಿತ್ರಣವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿ, ಹೂಡಿಕೆದಾರರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುವುದು, ಆ ಮೂಲಕ ಶೇರು ಬೆಲೆಯನ್ನು ಗಗನಕ್ಕೇರಿಸುವುದು. ಫೆಬ್ರವರಿ 2023 ರಲ್ಲಿ ಈ ಕಂಪನಿಯ ಶೇರು ಬೆಲೆ ₹946.85 ರ ಗರಿಷ್ಠ ಮಟ್ಟ ತಲುಪಿತ್ತು. ಶೇರು ಬೆಲೆ ಹೆಚ್ಚಾದಂತೆ ಪ್ರವರ್ತಕರ (Promoters) ಆಸ್ತಿ ಮೌಲ್ಯ ಕಾಗದದ ಮೇಲೆ ಸಾವಿರಾರು ಕೋಟಿ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ.

ನಿಯಂತ್ರಕರು ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ವಲಯದ ಮೇಲಿರುವ ಒತ್ತಡ

ಈ ಇಡೀ ಹಗರಣ ಕೇವಲ ಒಂದು ಕಂಪನಿಯ ವಂಚನೆಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿಲ್ಲ, ಇದರ ಹಿಂದೆ ದೇಶದ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಕಣ್ಣು ಮುಚ್ಚಿ ಕುಳಿತಿದ್ದವೇ ಎಂಬ ಅನುಮಾನಗಳು ಮೂಡುತ್ತಿವೆ. ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷಗಳು ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ತಜ್ಞರು ಈ ಕೆಳಗಿನ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿದ್ದಾರೆ:

1. ಸೆಬಿ (SEBI) ಯ 7 ತಿಂಗಳ ವಿಳಂಬ ನೀತಿ

ವರದಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಹಗರಣದ ಬಗ್ಗೆ ಮೊದಲ ದೂರನ್ನು ಮಾರ್ಚ್ 2025 ರಲ್ಲೇ ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಸೆಬಿ ತನಿಖೆ ಆರಂಭಿಸಿದ್ದು ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ನಲ್ಲಿ. ಅಂದರೆ ಬರೋಬ್ಬರಿ 7 ತಿಂಗಳ ಕಾಲ ಸೆಬಿ ಯಾವುದೇ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳದೆ ಸುಮ್ಮನೆ ಕುಳಿತಿತ್ತು. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ವಿವಾದಿತ ಮಾಜಿ ಸೆಬಿ ಮುಖ್ಯಸ್ಥೆ ಮಾಧವಿ ಪುರಿ ಬುಚ್ ಅವರೇ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಈ 7 ತಿಂಗಳ ವಿಳಂಬದಿಂದಾಗಿ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಸಾಮಾನ್ಯ ಹೂಡಿಕೆದಾರರು ಕಂಪನಿಯ ಸುಳ್ಳು ವರದಿಗಳನ್ನು ನಂಬಿ ಶೇರುಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸಿ ಮೋಸಹೋದರು. ಇದಕ್ಕೆ ಯಾರು ಹೊಣೆ?

2. ಎಲ್ಐಸಿ (LIC) ಯ ನಿಗೂಢ ಹೂಡಿಕೆ ನಿರ್ಧಾರ

ದೇಶದ ಕೋಟ್ಯಂತರ ಪಾಲಿಸಿದಾರರ ಹಣವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಲೈಫ್ ಇನ್ಶೂರೆನ್ಸ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್ (LIC), ರಾಜೇಶ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪೋರ್ಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಪಾಲನ್ನು 2016 ರಲ್ಲಿದ್ದ ಶೇಕಡಾ 1.99 ರಿಂದ ಮಾರ್ಚ್ 2026 ರ ವೇಳೆಗೆ ಶೇಕಡಾ 10.8 ಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಹಗರಣದ ವಾಸನೆ ಬಡಿದು ಇತರ ಎಲ್ಲಾ ಮ್ಯೂಚುವಲ್ ಫಂಡ್‌ಗಳು ಈ ಕಂಪನಿಯಿಂದ ದೂರ ಸರಿಯುತ್ತಿದ್ದಾಗಲೂ, ಕಂಪನಿಯ ಶೇರು ಬೆಲೆ ಶೇಕಡಾ 49 ರಷ್ಟು ಕುಸಿದಿದ್ದರೂ, ಎಲ್ಐಸಿ ಮಾತ್ರ ತನ್ನ 10.8% ಪಾಲನ್ನು ಹಾಗೇ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರ ಹಣವನ್ನು ಇಂತಹ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಕಂಪನಿಯಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿಸಲು ಯಾರ ಒತ್ತಡವಿತ್ತು ಎಂಬುದು ತನಿಖೆಯಾಗಬೇಕಿದೆ.

3. ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಭಾವದ ನೆರಳು

ಕಂಪನಿಯ ಪ್ರವರ್ತಕರಾದ ರಾಜೇಶ್ ಮೆಹ್ತಾ ಅವರು ದೇಶದ ಉನ್ನತ ರಾಜಕೀಯ ನಾಯಕರೊಂದಿಗೆ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಹಳೆಯ ಫೋಟೋಗಳು ಈಗ ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಸದ್ದು ಮಾಡುತ್ತಿವೆ. ಕಳೆದ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಈ ಹಗರಣದ ತನಿಖೆ ನಿಧಾನಗತಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಗಲು ಮತ್ತು ತನಿಖೆಯನ್ನು ಹತ್ತಿಕ್ಕಲು ಈ ರಾಜಕೀಯ ನಿಕಟತೆಯೇ ಕಾರಣವೇ ಎಂಬ ಗಂಭೀರ ಆರೋಪಗಳನ್ನು ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷಗಳು ಮಾಡುತ್ತಿವೆ. ರಾಜಕೀಯ ರಕ್ಷಣೆ ಇಲ್ಲದೆ ಇಷ್ಟು ದೊಡ್ಡ ಮಟ್ಟದ ವಂಚನೆ ಸಾಧ್ಯವೇ ಎಂಬುದು ಹೂಡಿಕೆದಾರರ ಪ್ರಶ್ನೆ.

4. ಎಲ್ಲಾ ತನಿಖಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳೂ ನಿದ್ದೆಯಲ್ಲಿದ್ದವೇ?

ದೇಶದಲ್ಲಿ ಹಣಕಾಸು ಅಪರಾಧಗಳನ್ನು ತಡೆಯಲು ಫೈನಾನ್ಷಿಯಲ್ ಇಂಟೆಲಿಜೆನ್ಸ್ ಯೂನಿಟ್ (FIU), ಗಂಭೀರ ವಂಚನೆ ತನಿಖಾ ಕಚೇರಿ (SFIO), ಜಾರಿ ನಿರ್ದೇಶನಾಲಯ (ED), ಮತ್ತು ಸಿಬಿಐ (CBI) ನಂತಹ ಪ್ರಬಲ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿವೆ. ಆದರೂ ₹25,000 ಕೋಟಿ ಹೂಡಿಕೆದಾರರ ಸಂಪತ್ತು ಧೂಳೀಪಟವಾಗುವವರೆಗೂ ಈ ಯಾವುದೇ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಹಗರಣದ ಸುಳಿವು ಸಿಗದಿರುವುದು ಆಶ್ಚರ್ಯಕರ. ಈ ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ವೈಫಲ್ಯದ ಹೊಣೆಯನ್ನು ಯಾರು ಹೊರಬೇಕು?

5. ಆಡಿಟರ್‌ಗಳ ಬೇಜವಾಬ್ದಾರಿತನ ಮತ್ತು NFRA ಉಲ್ಲೇಖ

ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಕಂಪನಿಯ ಲೆಕ್ಕಪತ್ರಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿ ಸಹಿ ಹಾಕುವ ಶಾಸನಬದ್ಧ ಆಡಿಟರ್‌ಗಳು (Statutory Auditors) ಈ ಭಾರಿ ವೈರುಧ್ಯಗಳನ್ನು ಏಕೆ ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲಿಲ್ಲ? ಸೆಬಿ ಸ್ವತಃ ಈ ಪ್ರಕರಣವನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಣಕಾಸು ವರದಿ ಪ್ರಾಧಿಕಾರಕ್ಕೆ (NFRA) ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದೆ. ಇದರರ್ಥ ಕಂಪನಿಯ ಆಡಿಟಿಂಗ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವಿಫಲವಾಗಿದೆ ಅಥವಾ ಕಂಪನಿಯೊಂದಿಗೆ ಕೈಜೋಡಿಸಿದೆ ಎಂಬುದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ.

ಹಗರಣದ ಒಂದು ನೋಟ (Summary Table)

ವಿಷಯ / ಹಂತ	ಏನಾಯಿತು? (ವಿವರಗಳು)	ಹೂಡಿಕೆದಾರರ ಮೇಲಿನ ಪ್ರಭಾವ
ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ರಚನೆ	ಇಂಡಿಯಾ → ಸಿಂಗಾಪುರ → ಸ್ವಿಸ್ (GGR) → ವ್ಯಾಲ್ಕಂಬಿ ಎಂಬ 4 ಹಂತದ ರಚನೆ.	ಆಡಿಟ್ ಆಗದ ಜಿಜಿಆರ್ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಆದಾಯವನ್ನು ಉಬ್ಬಿಸಿ ತೋರಿಸಲಾಗಿತ್ತು.
ಆದಾಯದ ವ್ಯತ್ಯಾಸ	ವ್ಯಾಲ್ಕಂಬಿ ಆದಾಯ ₹542 ಕೋಟಿ, ಆದರೆ ಪೇರೆಂಟ್ ಕಂಪನಿಗಳ ಆದಾಯ ₹2.8 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ!	ಸುಳ್ಳು ಆದಾಯದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಕಂಪನಿಯ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಕೃತಕವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿಸಲಾಯಿತು.
ಸುತ್ತೋಲೆ ವ್ಯವಹಾರ	‘ಅಫ್ಲುಯೆನ್ಸ್’ ಸಂಸ್ಥೆಯೊಂದಿಗೆ ಒಂದೇ ಪ್ರಮಾಣದ (₹11,487 ಕೋಟಿ) ಖರೀದಿ ಮತ್ತು ಮಾರಾಟ.	ಕಾಗದದ ಮೇಲೆ ಮಾತ್ರ ವಹಿವಾಟು ಸೃಷ್ಟಿಸಿ ಹೂಡಿಕೆದಾರರ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಮಣ್ಣೆರಚಲಾಯಿತು.
ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ವಿಳಂಬ	ದೂರು ಬಂದ 7 ತಿಂಗಳ ನಂತರ ಸೆಬಿ ತನಿಖೆ ಆರಂಭಿಸಿತು.	ವಿಳಂಬದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಹೂಡಿಕೆದಾರರು ಶೇರು ಕೊಂಡು ನಷ್ಟ ಅನುಭವಿಸಿದರು.
ಎಲ್ಐಸಿ ಪಾತ್ರ	ಇತರರು ದೂರ ಸರಿದರೂ ಎಲ್ಐಸಿ ತನ್ನ ಪಾಲನ್ನು 1.99% ರಿಂದ 10.8% ಗೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಿತು.	ಸಾಮಾನ್ಯ ಪಾಲಿಸಿದಾರರ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಣ ತೀವ್ರ ಅಪಾಯಕ್ಕೆ ಸಿಲುಕಿದೆ.
ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ನಷ್ಟ	ಕಂಪನಿಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಮೌಲ್ಯ ₹28,000 ಕೋಟಿಯಿಂದ ₹3,000 ಕೋಟಿಗೆ ಕುಸಿತ.	ಹೂಡಿಕೆದಾರರ ₹25,000 ಕೋಟಿ ಆಸ್ತಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ನಾಶವಾಗಿದೆ.

ಮುಕ್ತಾಯ ಮತ್ತು ಹೂಡಿಕೆದಾರರಿಗೆ ಪಾಠ

ರಾಜೇಶ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪೋರ್ಟ್ಸ್ ಹಗರಣವು ಭಾರತೀಯ ಷೇರು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ಕಪ್ಪು ಚುಕ್ಕೆಯಾಗಿದೆ. ಕಂಪನಿಯು ದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ, ವ್ಯವಹಾರ ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿಗಳಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡಿವೆ ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಕಣ್ಣು ಮುಚ್ಚಿ ಹಣ ಹಾಕುವುದು ಎಷ್ಟು ಅಪಾಯಕಾರಿ ಎಂಬುದನ್ನು ಈ ಘಟನೆ ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ. ಸೆಬಿಯ ಪ್ರಸ್ತುತ ಆದೇಶವು ಮಧ್ಯಂತರ ಆದೇಶವಾಗಿದ್ದು (Interim Order), ತನಿಖೆ ಇನ್ನು ಪ್ರಗತಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಕಂಪನಿಯ ಮಾಲೀಕರಾದ ರಾಜೇಶ್ ಮೆಹ್ತಾ ಅವರು ಈ ಎಲ್ಲಾ ಆರೋಪಗಳನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಆದರೆ ಒಬ್ಬ ಸಾಮಾನ್ಯ ಹೂಡಿಕೆದಾರನಾಗಿ ನಾವು ಕಲಿಯಬೇಕಾದ ಪಾಠವೆಂದರೆ: ಕಂಪನಿಯ ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಗವರ್ನೆನ್ಸ್ (Corporate Governance) ಮತ್ತು ಆಡಿಟ್ ವರದಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಕಂಡುಬಂದರೂ ತಕ್ಷಣವೇ ಜಾಗರೂಕರಾಗಬೇಕು. ನಿಮ್ಮ ಕಷ್ಟದ ಗಳಿಕೆಯನ್ನು ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿಡುವುದು ನಿಮ್ಮದೇ ಜವಾಬ್ದಾರಿ.

ಗಮನಿಸಿ: ಈ ಲೇಖನವು ಕೇವಲ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಮಾಹಿತಿ, ಸೆಬಿ ಮಧ್ಯಂತರ ಆದೇಶ ಮತ್ತು ಮಾಧ್ಯಮ ವರದಿಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಲಾದ ಹೂಡಿಕೆದಾರರ ಜಾಗೃತಿ ಬರಹವಾಗಿದೆ.